Demokratët janë në rrugën e duhur për të marrë kontrollin e shumicës së dhomave legjislative, duke i dhënë fund 16 viteve të dominimit republikan në parlamentet shtetërore të Amerikës.
Nëse avantazhet aktuale ruhen, 75% e amerikanëve do të jetojnë në një shtet me një guvernator demokrat, ndërsa 53% do të jetojnë nën të ashtuquajturat "trifecta" demokrate, ku e gjithë qeverisja vendore është nën të njëjtën forcë.
Pse ka rëndësi
Parlamentet shtetërore përbëjnë vijën e parë të federalizmit amerikan, dhe fitimet e së martës zgjerojnë ndjeshëm fuqinë e demokratëve për të rritur pagat minimale, për të mbrojtur aksesin te aborti dhe për të vendosur rregulla votimi përpara vitit 2028 për shumicën e amerikanëve.
Zhvillimet e fundit
Partia është gati të përmbysë 12 dhoma legjislative, të çmontojë pesë trifecta shtetërore republikane, të thyejë 11 supershumica të GOP dhe të ndërtojë 12 të sajat, sipas të dhënave të Agencisë AP deri të mërkurën në orën 18:00 me orën lindore.
Nëse epërsitë mbahen, demokratët do të kontrollojnë zyrën e guvernatorit dhe të dyja dhomat në pesë nga shtatë fushat e betejës presidenciale të vitit 2024: Arizona, Miçigen, Nevada, Pensilvani dhe Uiskonsin.
Ata kanë thyer gjithashtu sundimin njëpartiak republikan në shtetin e gjashtë (Gjeorgji) dhe kanë marrë Dhomën e Përfaqësuesve në shtetin e shtatë (Karolina e Veriut).
Demokratët përmbysën pesë guvernatorë të mbajtur nga GOP (Gjeorgji, Ajova, Nevada, Ohio dhe Teksas) dhe udhëheqin në Alaskë.
Republikanët nuk kanë siguruar asnjë përmbysje, pavarësisht se kishin në shënjestër Arizonën, Miçigenin, Oregonin dhe Uiskonsin. Kansas, ku demokratja Cindy Holscher udhëheq me rreth gjysmë pike të mërkurën mbrëma, mbetet ende pa një rezultat përfundimtar.
Pamja e përgjithshme
Që nga vala e Lëvizjes Tea Party në vitin 2010, republikanët kanë përdorur kontrollin e tyre mbi parlamentet shtetërore për të ridizenjuar jetën amerikane: duke ndaluar abortin, duke zbutur ligjet e armëve, duke kufizuar negociatat kolektive dhe duke zgjeruar kuotat për shkollat private.
Ata vizatuan harta që i mbajtën në pushtet edhe në vitet kur demokratët fituan më shumë vota në shkallë shteti.
Fitimet e demokratëve të së martës e thyen këtë mur mbrojtës.
Në shifra
Republikanët hynë në Ditën e Zgjedhjeve me 23 trifecta (kontrolli i zyrës së guvernatorit dhe të dyja dhomave) kundrejt 16 të demokratëve. Nëse epërsitë ruhen, demokratët do të kenë 22 dhe republikanët 18.
24% e amerikanëve do të jetojnë nën një trifecta të GOP, një rënie nga 42% që ishte më parë.
Demokratët do të kontrollojnë 51 nga 99 dhoma, nga 39 që kishin. Republikanët do të kontrollojnë 46, nga 57 që kishin. (Dhoma e Përfaqësuesve e Minesotës rezultoi e barabartë, ndërsa Senati dhe Dhoma e Alaskës janë kontrolluar nga një koalicion dypartiak).
Një ndryshim i kombinuar prej 5,000 votash në gjashtë shtete do t'u kishte dhënë demokratëve kontrollin e gjashtë dhomave të tjera legjislative.
Vështrim nga afër
Demokratët fituan shumica që tejkalojnë të drejtën e vetos kundër guvernatorëve republikanë në të dyja dhomat e Vermontit dhe në Dhomën e Nju Hempshirit, ndërsa janë vetëm një vend larg kësaj në Senatin e Nju Hempshirit.
Republikanët humbën shumicat prej dy të tretash në tetë dhoma, duke përfshirë Dhomat e Ajovës dhe Kansasit, ku vetoja e guvernatorëve demokratë tashmë do të qëndrojë në fuqi. Në Kansas, kjo varet nga fitorja e Holscher.
Demokratët ndërtuan supershumica në nëntë dhoma të tjera, përfshirë Senatin e Arizonës dhe në shtete që tashmë i qeverisin.
Politikat që demokratët mund të riformësojnë
Pagat: Pensilvania dhe Uiskonsini ende përdorin pagën minimale federale prej 7.25 dollarësh në orë.
Dhoma e Pensilvanisë ka miratuar rritje më parë, por Senati i drejtuar nga GOP nuk i ka shqyrtuar ato.
Demokratët e Uiskonsinit mund të shfuqizojnë atë që ka mbetur nga Akti 10, ligji i vitit 2011 që hoqi të drejtën e negocimit kolektiv për pjesën më të madhe të punonjësve publikë. Një gjykatë rrëzoi pjesën më të madhe të tij në vitin 2024, dhe ky vendim është në proces apelimi.
Demokratët e Nevadës mund të ringjallin një projekt-ligj për lejen e paguar që guvernatori republikan e kishte vënë me veto.
Aborti: Prokurorët e rinj të përgjithshëm demokratë në Gjeorgji dhe Teksas do të vendosin se sa fort do t'i mbrojnë ndalimet e abortit të shteteve të tyre në gjykatë dhe nëse Teksasi do të vazhdojë të ndjekë penalisht mjekët që dërgojnë pilula me postë nga shtetet me ligje mbrojtëse.
Në Ajova dhe Ohio, si dhe në Kansas nëse Holscher fiton, guvernatorët demokratë mund t'i vënë veto kufizimeve të reja.
Shkollat: Demokratët e Arizonës mund të vendosin një kufi për programin universal të kuotave të shkollave në shtet, të cilin guvernatorja Katie Hobbs është përpjekur pa sukses ta frenojë.
Programi i ri i kuotave prej 1 miliard dollarësh në Teksas mund të mbijetojë sepse GOP ruajti Senatin e shtetit, por tani demokratët do të kenë një fjalë kyçe se si financohet ai.
Zgjedhjet: Pensilvania dhe Uiskonsini u ndalojnë zyrtarëve të përpunojnë fletët e votimit me postë përpara Ditës së Zgjedhjeve. Ky rregull është një arsye kryesore pse numërimi në të dyja shtetet mund të zvarritet për ditë të tëra.
Trifectat demokrate në të dyja shtetet mund ta ndryshojnë këtë përpara vitit 2028.
Sekretarët e rinj demokratë të shtetit në Gjeorgji, Ohio dhe Indiana do të drejtojnë zgjedhjet presidenciale të atyre shteteve.
Po, por...
Në Teksas, Gjeorgji, Ohio, Ajova dhe Kansas, qeverisja e ndarë do të thotë më shumë veto sesa ligje të ja ra.
Disa shumica të reja janë jashtëzakonisht të ngushta. Senati i Pensilvanisë është 26-24 dhe ai i Uiskonsinit është 18-15.
Guvernatorët e rinj demokratë gjithashtu trashëgojnë shkurtimet e Medicaid dhe SNAP nga mega-projektligji i GOP-it i vitit të kaluar, dhe mbushja e këtyre fondeve do të duhet të paguhet nga buxhetet shtetërore.
Përfundimi
Republikanët kaluan 16 vjet duke ndërtuar një shumicë në parlamentet shtetërore. Demokratët e fshinë atë brenda një nate dhe tani kanë dy vite kohë për t'i treguar votuesit se çfarë do të bëjnë me këtë fuqi.
