Sot, më 8 Nëntor, publikohet për herë të parë për lexuesit shqiptarë një nga dëshmitë më mbresëlënëse të betejës psikologjike dhe gjeopolitike të Ismail Qemal Vlorës: korrespondenca e tij e panjohur e datës 8 Nëntor 1902, e dërguar nga Londra për të birin e internuar, Mahmudin.
Përpara se Europa të njihte shtetin shqiptar, ajo njihte Ismail Qemal Vlorën. Pasi shtypi evropian, si revista pariziene “Pro Armenia” në tetor 1901, denoncoi pengmarrjen e familjes së tij në Arnavutqoj, dhe pas dënimit me vdekje në mungesë nga Gjykata e Stambollit më 18 Maj 1901, Sulltan Abdylhamiti II priste dorëzimin e themeluesit. Por Ismail Qemali iu përgjigj me një manovër të mirëmenduar inteligjence nën mbrojtjen britanike.
Nga Londra, epiqendra e diplomacisë ndërkombëtare, ai i përcjell Stambollit mesazhin se nuk përbën një të arratisur të pashpresë, por një aktor të mbështetur ndërkombëtarisht:
“Londër, 8 Nëntor 1902
Drita e syve të mi, biri im Mahmud,
Nuk dua të shpreh e as të përshkruaj hidhërimin e zemrës sime, sepse kjo do të shërbente vetëm për të rënduar edhe më shumë një zemër tashmë të thyer. Megjithatë, ata që janë përfshirë në një betejë të madhe duhet ta dinë se do të përballen me vështirësi të çdo lloji. Prandaj, çfarëdo fatkeqësie që t’i godasë, duhet ta përballojnë me durim e qëndresë.
Zoti e di se çfarë ideali fisnik dhe çfarë qëllimi të lartë i shërbejmë. Ai do të na shpërblejë, sado e vonuar të jetë dita e shpërblimit. Nuk duhet të na lëshojë zemra. Shpresoj që ajo ditë të jetë afër, ndoshta shumë afër.
Tani për tani po i dërgoj dhjetë lira Zotit Firman që të t’i japë ty, do t’i marrësh. Që tani e tutje do të të dërgoj gradualisht dhe nuk do të të lë pa para. Vetëm se duhet të marrësh leje nga Zoti Firman që paratë t’i dërgohen atij.
Kam dy-tre ditë që jam në Londër; do t’i qëndroj ende këtu. Nga muaji i ardhshëm do të zbres poshtë drejt Egjiptit. Letrat dërgoji në Paris si më parë, aty do t’i marr unë. Qazimi është me mua tani. Të tre qëndruan në Paris. Et’hemi me Xhevdetin do të vijnë në Angli; për Tahirin të shohim ç’do të bëhet, mbase atë e sistemoj në Egjipt. Për momentin të përqafoj me gëzimin më të madh dhe të lë në ndihmën dhe mbrojtjen e Zotit, djali im.
Yt atë
Ismail Kemal”
Kjo letër dëshmon mënyrën se si një burrështetas e kthen dramën familjare në një instrument të luftës psikologjike. Me vetëdijen se mesazhi kalonte nëpër duart e spiunëve osmanë (“hafijeve”), fjalët e tij shërbenin si një përgjigje e drejtpërdrejtë ndaj Abdylhamitit II se shantazhi kishte dështuar.
Aspekti kyç qëndron te skema financiare. Duke dërguar të holla nëpërmjet Konsullit Britanik në Bitlis, Z. Firman, Ismail Qemali e shndërroi ndihmën familjare në një veprim me mbulesë diplomatike, ku çdo bllokim fondesh do të shkaktonte incident me Perandorinë Britanike.
Sipas dokumentimit të historianit turk Ahmed Bedevi Kuran te “Historia Jonë Revolucionare dhe Xhonturqit” (1945), shërbimi postar osman u mjaftua vetëm me kopjimin fshehtas të letrës, pa guxuar ta ndalte. Në të njëjtin botim shënohet se Ali Kemal Beu paralajmëronte Stambollin në qershor 1901 se Ismail Qemali po punonte intensivisht për krijimin e një principate në Shqipëri, duke e shfrytëzuar lëvizjen opozitare perandorake si mburojë për ndërkombëtarizimin e çështjes shqiptare.
Viti 1912 njihet si themeli i shtetit tonë, por shpesh anashkalohet fakti se “Ati i Pavarësisë” u sprovua në fillim si udhëheqës i opozitës perandorake, duke sfiduar sistemin më të avancuar të survejimit të epokës. Pavarësia e Shqipërisë erdhi falë pragmatizmit të një burrështetasi që dinte të shfrytëzonte gjeopolitikën dhe shërbimet sekrete për të arritur ekuilibrin evropian, pavarësisht çmimit të rëndë të sakrificës familjare.
